باسليق ايمن ابتدا كنند بعده مطبوخ افتيمون سه روز بدهند و همچنين ماء الجبن بعد آن سقمونيا با لاجورد يك روز دهند بعده باسليق ايسر بگشايند و شير تازه با شكر سه روز بنوشانند بعده همچنين طبيخ فواكه بعد از آن اين مطبوخ انجير مويز منقى سپستان هر واحد بيست درم بنفشه بسفائج اسطوخودوس اصل السوس هر واحد ده درم عناب گل سرخ هر واحد هفت درم كوفته به چهار صد درم آب شيرين بجوشانند تا چهارم آب بماند و صاف كرده سى درم شربت بنفشه حل كرده استعمال نمايند تا تمام هفته تكرار اين كنند بعده فصد اخدعين گشايند و بر شربت بنفشه و شربت و رد و ترياق كبير و حمام و طلا به روغن زرد و روغن كنجد و مسكه در خانهء كه هوا داخل نشود تا تمام هفتهء سوم اقتصار ورزند بعد از آن شرب حنا تا يك هفته پس اگر به اين علاج صحت نيابد امر بسيار خطير بود و در اين حالت بر تمام مفاصل داغ نهند و طبيخ اقاعى بنوشانند و ترياق الذهب و مثروديطوس در آخر دهند كه قطعاً متوقف گردد و صحت او بتمامه ممتنع است . و بدانند كه نرسيدم اين علت اصلًا كه ازالهء او نكردم بدان چه مذكور شده طول كرد آنچه دور كردم آن را بمرواريد و لاجورد و زمرد و سقمونيا فقط در كم از يك ماه در اطليه بر مرواريد يا دهنج اقتصار كردم و غالب تدبيرى كه بدان اين مرض فاسد مىشود عدم ترتيب علاج است پس گاهى اسهال مىكنند قبل از فصد و احتراقات در بدن راسخ مىشود يا فصد مىكنند با وجود قبض و هيجان صفرا پس صعود مىنمايد و اطفا مىكند و يا ترياق اولًا مىدهند و خلط محتبس مىگردد تا آن‌كه عظم استيعاب مىكند پس از اين حذر كنند كه آن از سقطات جهله مفضلى بتخليد علت است . [ مسيحى ] مسيحى گويد كه جذام هرگاه در ابتداى حدوث خود باشد علاج پذيرد و اما مزمن از مستحكم علاج قبول نكند و آنچه معالجهء آن كنند ابتدا به فصد نمايند اگر بدن متحمل او باشد بعد از آن تدبير را به تبريد و ترطيب مائل گردانند بعده ادويهء مسهل سودا مثل افتيمون و بسفائج و هليلهء سياه و خربق و اسطوخودوس و لاجورد و حجر ارمنى استعمال كنند . و اگر از احتراق مرهء صفرا باشد استفراغ بهليلهء زرد و سقمونيا و صبر و قثاء الحمار و شحم حنظل نمايند . و هرگاه بدن پاك گردد لحوم افاعى مطبوخ بنمك و شبت بخورانند يا قرص افاعى مقدار مثقالى به شراب مقدار اوقيه يا ترياق كبير به شراب دهند . [ شيخ الرئيس ] شيخ الرئيس مىفرمايد واجب است كه در آن مبادرت به استفراغات و تنقيهء بدن از مادهء ردى قبل از غلظ مرض نمايند پس هرگاه متحقق گردد كه در آنجا خون بسيار و فاسد است لازم كه مبادرت به فصد بليغ نمايند و اگرچه از هر دو دست باشد . و اگر تحقق آن نباشد فصد نكنند ليكن گاهى امر به فصد او بتفاريق از رگهاى خرده كرده مىشود اگر خوف از فصد عروق بزرگ باشد و دانند كه خون بارد در ظاهر است كه اين ابلغ از حجامت و زلو و كمتر در ضرر به احشا بود و آن مثل رگ پيشانى و بينى است و اما در اكثر فصد محتاج اليه در علاج اين مرض است و از آنچه مستدعى به سوى آن است تنگى نفس و دشوارى او است و گاهى احتياج به فصد وداج نزد اشتداد بحت الصوت و خوف خنق افتد پس هرگاه فصد كنند لازم است كه يك هفته راحت دهند بعد از آن استفراغ به مثل ايارج لوغاذيا و ايارج شحم حنظل كنند و به مطبوخات و حبوب مرتب از افتيمون و هليلهء كابلى و غيره ادويهء مسهل سودا كه در قول مسيحى گذشت تنقيه نمايند و مضر نبود . و اگر شحم حنظل و سقمونيا نيز بدان مخلوط سازند خصوصاً اگر در آنجا صفرا باشد و صبر و قثاء الحمار بدان مضاف سازند و بثادريطوس براى ايشان نيكو است . و ايضاً ايارج فيقرا و خصوصاً به خون بسقمونيا قوى كنند از مسهلات جيده براى مجذومان بود لا سيما اگر شمهء خربق آميزند و يا با وى حجر ارمنى شريك سازند و در گرما لازم است كه تخفيف نمايند و در مطبوخ تقويت نسازند تا كه آن ادويه مواد را منتشر نكند و ثوران او ننمايد . مطبوخ براى مجذومان نسخه اين همان است كه در قول مصنف خلاصه گذشت و در آن حلتيت نيم درم است ليكن در اينجا هليلهء زرد عوض برگ حناست و بدن او را به روغن گاو بمالند و در آفتاب نشانند تا روغن بجوشد و يا هفتاد قدم راه روند و بر پهلوى راست و چپ و پشت و شكم منقلب شوند و نان به عسل بخورند و دواى مذكور هفت روز بنوشند و هر روز تجديد طبخ او نمايند . و در علاج كسانى كه مرض آنها مستحكم نشده باشد يك استفراغ كفايت نكند بلكه گاهى در هر ماه دو مرتبه يا يك مرتبه به حسب مشاهده احتياج به استفراغ افتد و آن به ادويهء معتدله بايد و گاهى اسهال كرده مىشود هر روز برفق يك‌دو مجلس به چيزى كه اسهال او كند از شربات ناقصهء ادويهء مذكوره تا چهل روز متواتر . و اما ادويهء قويه بسيار مثل خربق و مانند آن و ادويهء كثير الوزن در سالى يك بار در ربيع و يك بار در خريف يا زياده از اين كفايت باشد و لازم است كه بر دماغهاى ايشان به تنقيه از مثل غرغر مذكور در باب امراض سرد بسعوطات معروفه توجه نمايند . نسخه سعوط بگيرند دارفلفل و ماميران و شيطرج هندى و جوف البرنج هر واحد يك درم جوزبوا مشكطرامشيع هر واحد نيم درم آب فنجنكشت سه نواطل روغن كنجد سه نواطل همه را مخلوط كرده بپزند تا آن‌كه آب برود و روغن بماند پس صاف كرده در شيشه بدارند و در هر دو منخر بچكانند بعده هرگاه از اين كثرت نمايند عقب او سعوطات مرطبه به كار برند و واجب است كه از هر چيز مجفف و محلل رطوبت غريزى ايشان را منع كنند و تعب و غم بر ايشان حرام است و از هواى حار يابس بهواى رطب معتدل در حر و برد نقل كنند و بعد تنقيه روغن‌ها مثل روغن بادام به مثل عصير انگور بنوشند و اين وقتى است كه استفراغ ايشان به مرات كرده باشند و لازم است كه هر صبح بعد اندفاع فضول از امعا رياضت كنند و برفع آواز بلند تكليف دهند